आंबे ग्रामपंचायत अंतर्गत शिरपूर पॅटर्न अंतर्गत झालेली कामे व त्यांची फायदे..

🌊 शिरपूर पॅटर्न म्हणजे काय?

शिरपूर पॅटर्न ही पाणी संवर्धन आणि भूजल पुनर्भरणाची (Water Conservation & Groundwater Recharge) एक यशस्वी स्थानिक पद्धत आहे.
ही पद्धत धुळे जिल्ह्यातील शिरपूर तालुक्यात सुरू झाली आणि तिचे जनक म्हणून मा. अमरिशभाई रसिकलाल पटेल (माजी मंत्री, महाराष्ट्र शासन) यांचे नाव घेतले जाते.
मा. भाईसाहेब यांचे प्रयत्नांनी आमचे आंबे गावात Water Conservation चे मोठ्या प्रमाणात काम झाले आहे त्यामुळे कधीकाळी दुष्काळग्रस्त म्हणून ओळखले जाणारे आंबे गाव हे जलसमृद्ध झाले आहे. आज गावातील जमिनीची पाण्याची पातळी 60 ते 100 फुटांनी वाढली आहे. त्यामुळे नेहमी दुष्काळी असणारे गाव वर्षातून दोन दोन पिके घेऊन सुजलाम सुफलाम होत आहे.

🧱 या पद्धतीचे प्रमुख उद्दिष्ट
> “पाण्याचा थेंबही वाया जाऊ नये आणि तो जमिनीत जिरवून ठेवावा.”
या संकल्पनेवर आधारित, शिरपूर पॅटर्नचे उद्दिष्ट आहे —
भूजल पातळी वाढवणे,
पावसाचे पाणी साठवणे व जमिनीत झिरवणे,
शेती व पिण्याच्या पाण्यासाठी वर्षभर पुरवठा सुनिश्चित करणे.
—
⚙️ शिरपूर पॅटर्नची अंमलबजावणी कशी होते?
शिरपूर पॅटर्न अंतर्गत पुढील तांत्रिक कामे केली जातात 👇
1. नाले/ओढे खोल व रुंद करणे — पावसाचे पाणी थांबून हळूहळू जमिनीत मुरते.
2. सिमेंट किंवा काँक्रीट बंधारे बांधणे — जलसाठा व रिचार्ज वाढवण्यासाठी.
3. विहिरींचे रिचार्ज करणे (Well Recharge) — पावसाच्या पाण्याचा काही भाग विहिरीत सोडला जातो.
4. फार्म पॉन्ड्स (शेततळी) तयार करणे — शेतकऱ्यांना वैयक्तिक जलसाठा उपलब्ध होतो.
5. नाल्यांच्या पात्रात रिचार्ज शाफ्ट तयार करणे — भूजल झिरपण्याचा दर वाढतो.
6. लोकसहभाग आणि निधी एकत्रीकरण — ग्रामस्थ, उद्योग, CSR निधी, शासन यांचा संयुक्त सहभाग.

📈 या पद्धतीचे परिणाम (यशस्वी उदाहरणे)
शिरपूर तालुक्यात या पद्धतीचे प्रत्यक्ष परिणाम पुढीलप्रमाणे दिसले आहेत 👇
भूजल पातळी 60–100 फूटांनी वाढली.
अनेक कोरडे पडलेले विहिरी व बोअरवेल पुन्हा सुरू झाल्या.
शेतकऱ्यांना दोन पिके घेणे शक्य झाले.
पिण्याच्या पाण्याची टंचाई कमी झाली.
हरितक्षेत्र व वृक्षसंवर्धन वाढले.
गावांमधील स्थलांतर कमी झाले.

🏆 शिरपूर पॅटर्नचा विस्तार
या मॉडेलची दखल Planning Commission, Central Ground Water Board (CGWB), तसेच IITs यांनी घेतली आहे.
महाराष्ट्रासोबतच गुजरात, राजस्थान, मध्यप्रदेश, तेलंगणा अशा अनेक राज्यांनी ही पद्धत आत्मसात केली आहे.
“शिरपूर पॅटर्न” हा महाराष्ट्रातील यशस्वी जल व्यवस्थापन मॉडेल म्हणून ओळखला जातो.